Communisme is controversieel omdat het in de praktijk vaak leidde tot onderdrukking, armoede en massale mensenrechtenschendingen.
Kapitalisme is minder "controversieel" in het Westen, maar kent ook diepe problemen zoals uitbuiting, vervreemding en ecologische schade.
Sommigen zeggen: "Het probleem is niet het systeem zelf, maar hoe mensen het uitvoeren."
is het communisme als idee slecht, of zijn het de mensen die het uitvoeren die het verpesten?
Het idee van communisme: utopie of onhaalbaar ideaal?
Het idee achter communisme is eigenlijk heel menslievend:
-
Iedereen heeft gelijke kansen.
-
Er is geen armoede of uitbuiting.
-
Productiemiddelen zijn van iedereen, niet van een rijke elite.
-
Mensen werken samen voor het collectieve goed, niet uit hebzucht.
Menselijke natuur vs. systeem
-
Het probleem is misschien niet het idee, maar dat mensen egoïstisch, machtsbelust of corrupt kunnen zijn.
-
Zelfs als je begint met een leider die "het beste voor heeft", hoe hou je dat zuiver? Wat als de volgende leider dat niet is?
-
Macht trekt vaak mensen aan die macht willen behouden. Dus zelfs in een "goede" communistische start zie je vaak snel totalitaire neigingen ontstaan (denk aan Stalin na Lenin).
Zou een "goede communistische leider" kunnen werken?
In theorie: ja.
Maar dan moet je bijna een moreel perfect persoon hebben:
-
Iemand die niet om macht geeft.
-
Die altijd het volk centraal zet.
-
Die zichzelf nooit boven anderen stelt.
-
En wiens opvolgers dat ook doen.
En dan komt de vraag: hoe garandeer je dat? Wie controleert de macht? Want als de macht totaal bij één groep of persoon ligt (zoals vaak bij communistische regimes), dan kan het bijna niet anders dan fout gaan op termijn.
Hybride ideeën: iets tussenin?
Sommige mensen geloven dat democratisch socialisme of sociaal-democratie een realistischer middenweg is:
-
Basisrechten als zorg, onderwijs en huisvesting zijn collectief geregeld.
-
Maar er is nog ruimte voor privébezit, vrije markt en ondernemerschap.
-
Denk aan landen als Zweden, Noorwegen, Nederland in zekere mate.
Dat is in zekere zin een poging om het "goede" van het communistische ideaal te behouden, maar met voldoende vrijheid en controlemechanismen.
Dus ja, wat als…?
Wat als communisme werkt wanneer mensen volledig solidair, eerlijk en zelfloos zijn?
Misschien… maar dan zeggen anderen: "Dan heb je het over een religieus ideaal. Geen politiek systeem."
Want:
Je hebt geen perfect systeem nodig voor perfecte mensen. Je hebt een goed systeem nodig voor gebrekkige mensen.
Idee: een morele filter op macht
"hoe krijgen we de garantie dat alleen écht morele mensen aan de macht komen?"
Maar dan krijg je meteen vragen als:
-
Wie maakt die test?
-
Wat is “moreel”? Wat jij moreel vindt, vindt iemand anders misschien tirannie.
-
Hoe voorkom je dat de test zelf een politiek middel wordt?
-
En als je mensen doodschiet bij falen — is dat niet precies het soort onderdrukking dat je wilde vermijden?
Het is alsof je zegt:
"We willen een paradijs, en we vermoorden iedereen die het zou kunnen verpesten."
En dan… is het nog steeds geen paradijs. Dan is het een hel met een schoon vloerkleed.
Alternatief: morele AI-regering?
Sommige futuristen stellen voor dat AI ooit morele keuzes zou kunnen maken op basis van rationele, onbevooroordeelde algoritmen.
Maar dan schuift het probleem op naar:
-
Wie programmeert die AI?
-
Wat zijn de morele standaarden?
-
Kan een machine menselijke empathie vervangen?
De tragiek van macht en idealen
Je wilt een zuiver systeem bouwen, maar zuiverheid is kwetsbaar, en corruptie zit vaak al in de poging om het te bewaken.
Je probeert macht te beschermen tegen mensen die er misbruik van maken, maar de maatregelen om dat te doen vereisen zelf ook weer macht.
Slotgedachte
Misschien is het echte revolutionaire idee niet:
“Hoe bouwen we een perfect systeem?”
Maar: “Hoe bouwen we een systeem waarin we mislukking,
fouten en hebzucht kunnen opvangen zonder dat het de hele boel sloopt?”
Of, op z'n menselijks:
"Niet-perfecte mensen doden, maar imperfectie inbouwen in het systeem zelf."